Dünya hayatında   hoşlandığımız  ve hoşlanmadığımız  her şey,  üç kısma ayrılır :

 O anda olan… Geçmişte olan…  Gelecekte olacak ….

      Hatırına geçmişte olan bir ­şey geldiğinde buna zikir ve tezekkür (hatırlama ve düşünme) denir.

        Şayet  bu o anda mevcut ise, buna "zevk" ve "vecd" denir.  çünkü o, senin o anda kendinde hissettiğin, buldu­ğun bir durumdur.

        Eğer senin hatırına gelen şey, istikbâlde olacak bir şey olur ve bu kalbine galib gelirse, buna da intizâr ve tevakkû (bekleme ve umma) denir .

       Eğer beklenen şey, kötü bir şey ise, ondan dolayı kalbte bir elem mey­dana gelir ki buna da havf ve işfâk (korku ve endişe) denir.

    Eğer o beklenen şey, arzu edilen bir şey ise, buna da irtiyâh denilir. İrtiyah ümid manasınadır.

     O halde korku, insana hoş gelmeyen şeyin beklenmesinden dolayı kalbin duy­duğu elemdir.

        Ümid ise, insanın arzu ettiği şeyi umup beklemesinden dolayı kalbin duyduğu ümiddir. Açlıktan murad, kıtlık ve azık elde edememedir.

    Ahzâb hâdisesinde öylesine bir korku yaşanmıştı ki.. Nitekim Cenâb-ı Hak., "İşte orada mü'minler imtihana çekilmiş ve şiddetli bir sarsılışla sarsılmışlardı" (Ahzâb.,11) buyurmuştur.

       Açlığa gelince, bu onlara, mallarının azlığı sebebiyle Hz. Muhammed'in Medine'ye hicretinin başlarında gelip çatmıştı. Öyle ki Hz. Peygamber (s.a.s), karnına taş bağlamışlardı. "Ebu't-Heysem et-Tthân, Hz. Peygamber'in djşarı çıktığında Hz. Ebu Bekir ile karşılaştığını ve Hz. Ebu Bekr'e, "Seni dışarı çı­karan nedir?" diye sorduğunu, onun da, "açlık!" diye cevap verdiğini, bu­nun üzerine Hz. Peygamber'in, "Seni dışarı çıkaran beni de dışarı çıkarmıştır" dediğini rivayet etmiştir.

         Mallar ve canlar hususundaki noksanlığa gelince bu, insanların cihada hazırlanmak için mallarını infak etmek suretiyle düşmanla savaşırken meyda­na gelmesi ve bir kısmının ölmesiyle meydana gelmiştir. İşte orada mal ve can hususunda noksanlık meydana gelmiştir. Nitekim Cenâb-ı Hak, "Mallarınız ve canlarınızla cihad ediniz"(Tevbe 41)buyurmuştur. Açlık da bazan, yiyecek bittiği zaman cihâd yolculuğu esnasın­da olmuştur. Nitekim Cenâb-ı Hak,"Bu şundandır: Allah yolunda onlara dokunan her bir susuzluk, her bir yorgunluk ve her bir açlık mukabilinde onlara mutlaka salih ameller (defterlerine sevaplar) yazılmıştır"(Tevbe, 120)buyurmuştur.

          Canlar hususundaki noksanlık bazan, HakTeâlâ'nın, "Birbirinizi öldürmeyiniz" (Nisa, 29) ayetinin tefsirine göre, kardeş ve akrabalardan bazılarının öldürülmesiyle olur.

          Mahsullerin noksanlaşmasına gelince bu, bazan kuraklık, bazan da düş­manla savaşıldığı için, toprağı işleyememekle, olur.

İMTİHAN BİLİNCİNDE OLAN İNSANLAR OLMAK TEMENNİSİYLE